Działalność gospodarcza a emerytura

1. Emerytura a składki ZUS – konfiguracja konta

Zgodnie z generalną zasadą, emeryt prowadzący jednocześnie działalność gospodarczą może dobrowolnie opłacać składkę emerytalną i rentową, natomiast obowiązkowo zdrowotną. Jeśli jednak świadczenie emerytalne nie przekracza miesięcznie minimalnego wynagrodzenia oraz:

• Przychody z działalności nie przekraczają 50% kwoty najniższej emerytury, lub
• Działalność rozliczana jest na zasadach karty podatkowej

przedsiębiorca zostaje zwolniony z opłacania składki zdrowotnej.

Uwaga! Warto zwrócić uwagę, że przedsiębiorca na emeryturze nie ma prawa do podlegania ubezpieczeniu chorobowemu oraz opłacania składki na Fundusz Pracy.

Aby system naliczał wyłącznie składkę na ubezpieczenie zdrowotne konieczne jest zaznaczenie informacji o statusie emeryta. W tym w należy przejść do zakładki Konfiguracja.

Kolejno w części Deklaracje wybrać ikonę ZUS i w prawym górnym rogu Zmień plan .

W części Dodatkowe informacje należy wybrać mam prawo do emerytury. W polu Kwota świadczenia należy wpisać kwotę z decyzji ZUS o przyznaniu emerytury.

W tabeli Składki ZUS do opłacenia automatycznie jest zaznaczone ubezpieczenie zdrowotne. Na koniec w celu zapisania zmian należy wybrać ikonę Zatwierdź.

2. Rejestracja – wypełnienie formularzy zgłoszeniowych ZUS

W momencie przejścia przedsiębiorcy na emeryturę konieczne jest przerejestrowanie w ZUS.
Przedsiębiorca składa deklarację ZUS ZWUA, która wyrejestrowuje go ze wszystkich składek ZUS na obecnym kodzie ubezpieczenia.
Następnie składa deklarację ZUS ZZA, która rejestruje go wyłącznie do składki na ubezpieczenie zdrowotne i do kodu tytułu ubezpieczenia przypisanego dla osoby mającej emeryturę. Na obu deklaracja należy wskazać dzień uzyskania status emeryta.

a. Wyrejestrowanie ZUS ZWUA

Przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą rozpoczyna opłacanie składek ZUS według zasad przysługującym emerytom z dniem nabycia prawa do emerytury – zatem z tą datą konieczne będzie wyrejestrowanie się z dotychczas opłacanych składek.

Aby dokonać przerejestrowania należy przejść do zakładki Login ➡ Konfiguracja.

Następnie należy wybrać Deklaracje ➡ Deklaracje zgłoszeniowe ZUS ➡ Wygeneruj ZWUA.

W oknie generowania e-deklaracji ZUS ZWUA, jako Typ deklaracji należy zaznaczyć wyrejestrowanie z ubezpieczeń. Następnie na liście Przyczyna wyrejestrowania, wybieramy Inna przyczyna wyrejestrowania.

W polu Data wyrejestrowania należy wpisać dzień, w którym przedsiębiorca nabył prawo do emerytury.

Tak sporządzony formularz zgłoszeniowy należy zatwierdzić poprzez wybranie opcji przekaż do podpisu. Po wybraniu opcji przekaż do podpisu pojawi się konieczność dodatkowego potwierdzenia chęci wysłania deklaracji do podpisu elektronicznego za pomocą serwisu IFIRMA.

Uwaga! Zalecane jest aby pomiędzy przekazaniem do wysyłki deklaracji ZUS ZWUA a ZUS ZZA, zachować minimum jednodniową przerwę. Jest to istotne aby do ZUS deklaracje trafiły w poprawnej kolejności, czyli najpierw dokument wyrejestrowujący przedsiębiorcę ze składek, a następnie rejestrujący go do nowego planu opłacania składek. Jest to rozwiązanie, które jest bezpieczniejsze i daje pewność prawidłowego przetworzenia deklaracji przez ZUS.

b. Rejestracja ZUS ZZA z kodem dla emerytury (XX XX 10)

Rejestracji należy dokonać na druku ZUS ZZA.

Aby dokonać przerejestrowania należy przejść do zakładki Login ➡ Konfiguracja.

Następnie należy wybrać Deklaracje ➡ Deklaracje zgłoszeniowe ZUS ➡ Wygeneruj ZZA.

Jako Typ deklaracji również wybieramy Zgłoszenie i wprowadzamy datę powstania obowiązku ubezpieczenia – taką, jaką wprowadziliśmy w ZWUA.

Kod wykonywanego zawodu należy hasłowo wprowadzić opis tego czym w przeważającej części zajmuje się przedsiębiorca w swojej działalności gospodarczej (nie jest to kod PKD) zacznie się wtedy podpowiadać sześciocyfrowy kod zawodu, który należy wybrać. Kod zawodu nie wpływa na rozliczenia z ZUS, ma cel statystyczny przekazywany do GUS.

Kod tytułu ubezpieczenia: pobierze się z konfiguracji.

Następnie wybieramy przekaż do podpisu. Po wybraniu opcji przekaż do podpisu pojawi się konieczność dodatkowego potwierdzenia chęci wysłania deklaracji do podpisu elektronicznego za pomocą serwisu IFIMRA.

Deklaracje zostaną przesłane do ZUS w ramach opcji e-deklaracji w serwisie IFIMRA.

3. Uzyskanie statusu emeryta bez pracowników w trakcie miesiąca

Przykład 1.

Przedsiębiorca opłacający pełne składki, który nie zatrudnia pracowników uzyskał status emeryta w dniu 12 lipca 2026 r. Obowiązkiem przedsiębiorcy jest złożenie deklaracji wyrejestrowującej ZUS ZWUA z dniem 12 lipca 2026 r. oraz rejestracja wyłącznie do składki na ubezpieczenie zdrowotne na deklaracji zgłoszeniowej ZUS ZZA również z datą 12 lipca 2026r. Przedsiębiorca ma obowiązek w tej konkretnej sytuacji złożenia dwóch deklaracji ZUS DRA z identyfikatorem 01 oraz 40.

Wygenerowanie deklaracji rozliczeniowej.

Uwaga!

Przedsiębiorca, który zakładając działalność gospodarczą jest już na emeryturze albo jeśli uzyskania statusu emeryta nastąpiło z pierwszym dniem miesiąca pomija ten punkt i od razu przechodzi do punktu 1. Emerytura a składki ZUS – konfiguracja konta.

Jeśli prawo do emerytury zostało przyznane w trakcie miesiąca, składki społeczne za ten miesiąc należy opłacić proporcjonalnie. Konieczne będzie wysłanie deklaracji ZUS DRA, z proporcjonalnie naliczonymi składkami.

W tym celu należy dla przykładu 1. ustawić się w lipcu 2026 i przejść do zakładki Księgowość ➡ Deklaracje ➡ Deklaracje, kolejno należy wybrać ikonę Wygeneruj ZUS

Pojawi się opcja dodaj przerwę.

Jako Rodzaj przerwy należy wybrać opcję inna przyczyna, a daty wskazać od dnia uzyskania prawa do emerytury do końca danego miesiąca. Na koniec należy wybrać ikonę Zatwierdź.

Składki ZUS zostaną na tej podstawie wyliczone proporcjonalnie.

Uwaga!
Należy pamiętać, iż przedsiębiorca ma obowiązek w tej konkretnej sytuacji złożenia dwóch deklaracji ZUS DRA.

Pierwsza z deklaracji z numerem 01 powinna wskazywać proporcjonalnie wyliczoną składkę społeczną oraz składkę zdrowotną za cały miesiąc. W tej deklaracji przedsiębiorca powinien być wykazany jeszcze bez kodu emerytury. Taką deklarację Użytkownik serwisu wygeneruje postępując według wskazanych wyżej kroków.

W szczegółach wygenerowanej deklaracji DRA np. 07/2026 – czyli miesiąca, za który została stworzona – na samym dole wyświetli się możliwość przekazania deklaracji do podpisu, a tym samym złożenia jej elektronicznie w ZUS.

Pojawi się dodatkowa prośba o zatwierdzenie, aby zapewnić świadome wysłanie deklaracji elektronicznie, niwelując w ten sposób pomyłki.

Przykładowa deklaracja przedsiębiorcy, który nie zatrudnia pracowników.

Po przyjęciu przez ZUS deklaracji z identyfikatorem 1,należy ustawić się w miesiącu, w którym dokonano zmian kolejno przejść do zakładki Księgowość ➡ Deklaracje ➡ Deklaracje. Należy odszukać deklarację ZUS DRA, której będzie dotyczyć korekta. Dla naszego przykładu wybieramy 07/2026.

I. DANE ORGANIZACYJNE

• w polu 02. IDENTYFIKATOR DEKLARACJI (NUMER/MM/RRRR) wskazać 40.

IV. ZESTAWIENIE NALEŻNYCH SKŁADEK NA UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE ORAZ ŹRÓDEŁ FINANSOWANIA

• we wszystkich polach należy wykazać wartości zerowe.

VI. ZESTAWIENIE NALEŻNYCH SKŁADEK NA UBEZPIECZENIE ZDROWOTNE

• w polu 02. KWOTA NALEŻNEJ SKŁADKI FINANSOWANA PRZEZ UBEZPIECZONEGO wykazać zerową wartość.

X. DEKLARACJA DOCHODU (WYPEŁNIAJĄ OSOBY, KTÓRE OPŁACAJĄ SKŁADKI WYŁĄCZNIE ZA SIEBIE)

• w polu 05. PODSTAWA WYMIARU SKŁADEK NA UBEZPIECZENIE ZDROWOTNE wykazać zerową wartość.

XI. FORMA OPODATKOWANIA OBOWIĄZUJĄCA W DANYM MIESIĄCU ORAZ PRZYCHÓD I DOCHÓD Z DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ DLA CELÓW WYLICZENIA SKŁADKI MIESIĘCZNEJ NA UBEZPIECZENIE ZDROWOTNE

W zależności od wybranej formy opodatkowania należy odznaczyć checkbox dotyczący formy opodatkowania.

• w zależności od wybranej formy opodatkowania w polu KWOTA DOCHODU UZYSKANEGO W MIESIĄCU BEZPOŚREDNIO POPRZEDZAJĄCYM MIESIĄC, ZA KTÓRY DOKONYWANE JEST ROZLICZENIE usunąć wartość wskazaną przez system,
• w zależności od wybranej formy opodatkowania w polu PODSTAWA WYMIARU SKŁADKI NA UBEZPIECZENIE ZDROWOTNE usunąć wartość wskazaną przez system,
• w zależności od wybranej formy opodatkowania w polu KWOTA NALEŻNEJ SKŁADKI sunąć wartość wskazaną przez system.

Prawidłowy wypełniony blok XI wygląda jak na zrzucie poniżej. Jest nieuzupełniony.

Na koniec należy wybrać ikonę Przelicz i Zatwierdź.

4. Uzyskanie statusu emeryta z pracownikami w trakcie miesiąca

Przykład 2.

Przedsiębiorca opłacający składki ZUS według Dużego ZUS-u, który zatrudnia jednego pracownika na umowę o pracę, uzyskał status emeryta w dniu 12 lipca 2026 r. Obowiązkiem przedsiębiorcy jest złożenie deklaracji wyrejestrowującej ZUS ZWUA z dniem 12 lipca 2026 r. oraz rejestracja wyłącznie do składki na ubezpieczenie zdrowotne na deklaracji zgłoszeniowej ZUS ZZA również z datą 12 lipca 2026 r. Przedsiębiorca ma obowiązek w tej konkretnej sytuacji wykazania siebie dwa razy na deklaracji ZUS RCA. Pierwszy raz z kodem ubezpieczenia bez statusu emeryta ze składami społecznymi proporcjonalnie wyliczonymi oraz pełną składką na ubezpieczenie zdrowotne. Drugi raz z kodem ubezpieczenia dla emeryta z zerowymi składkami na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne.

Wygenerowanie deklaracji rozliczeniowej.

Jeśli prawo do emerytury zostało przyznane w trakcie miesiąca, społeczne składki ZUS za ten miesiąc należy opłacić proporcjonalnie.
Konieczne będzie wysłanie deklaracji ZUS DRA z proporcjonalnie naliczonymi składkami. W tym celu należy dla przykładu 2. ustawić się w lipcu 2026 i przejść do zakładki Księgowość ➡ Deklaracje ➡ Deklaracje.

Pojawi się opcja dodaj przerwę.

Jako Rodzaj przerwy należy wybrać opcję inna przyczyna, a daty wskazać od dnia uzyskania prawa do emerytury do końca danego miesiąca. Na koniec należy wybrać ikonę Jako Rodzaj przerwy należy wybrać opcję inna przyczyna, a daty wskazać od dnia uzyskania prawa do emerytury do końca danego miesiąca. Na koniec należy wybrać ikonę Zatwierdź.

Składki ZUS zostaną na tej podstawie wyliczone proporcjonalnie.

Uwaga!
Należy pamiętać, iż przedsiębiorca ma obowiązek wykazania siebie dwa razy na deklaracji ZUS RCA.

Pierwszy raz przedsiębiorca powinien być wykazany z proporcjonalnie naliczonymi składkami na ubezpieczenie społeczne oraz pełną składką na ubezpieczenie zdrowotne. W tej części przedsiębiorca powinien być wykazany jeszcze bez kodu emerytury.
Taką deklarację Użytkownik serwisu wygeneruje postępując według wskazanych wyżej kroków, należy jednak przed wysyłką ją edytować.

Przykładowa deklaracja przedsiębiorcy, który zatrudnia pracowników i rozlicza się podatkiem liniowym.

Dane dotyczące osoby ubezpieczonej nr 1 dotyczą przedsiębiorcy.

Część B. ZESTAWIENIE NALEŻNYCH SKŁADEK NA UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE I UBEZPIECZENIE ZDROWOTNE należy pozostawić bez zmian, ponieważ zawiera ona składki społeczne proporcjonalnie wyliczone oraz poprawny kod tytułu ubezpieczenia przed przejściem na emeryturę./p>

W części C. ZESTAWIENIE NALEŻNYCH SKŁADEK NA UBEZPIECZENIE ZDROWOTNE

• należy w polu 01. PODSTAWA WYMIARU SKŁADKI pozostawić wskazaną przez system podstawę,
• należy w polu 04. KWOTA NALEŻNEJ SKŁADKI FINANSOWANA PRZEZ UBEZPIECZONEGO pozostawić wskazaną system wartość.

Cześć D. ZESTAWIENIE WYPŁACONYCH ŚWIADCZEŃ FINANSOWANYCH Z BUDŻETU PAŃSTWA należy pozostawić bez zmian.

W części E. FORMA OPODATKOWANIA OBOWIĄZUJĄCA W DANYM MIESIĄCU ORAZ PRZYCHÓD I DOCHÓD Z DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ DLA CELÓW WYLICZENIA SKŁADKI MIESIĘCZNEJ NA UBEZPIECZENIE ZDROWOTNE

Także bez zmian.

Cześć F. ROCZNE ROZLICZENIE SKŁADKI NA UBEZPIECZENIE ZDROWOTNE W PRZYPADKU STOSOWANIA OPODATKOWANIA W FORMIE RYCZAŁTU OD PRZYCHODÓW EWIDENCJONOWANYCH należy pozostawić bez zmian.

Kolejno należy na dole strony deklaracji wybrać ikonę dodaj osobę ubezpieczoną.

Drugi raz należy wykazać przedsiębiorcę z zerowymi wartościami składek na ubezpieczenie społeczne oraz zerową składką na ubezpieczenie zdrowotne. W tej deklaracji przedsiębiorca powinien zostać wykazany już z kodem właściwym dla emeryta (w przypadku dużego ZUS z prawem do emerytury – 051010).

W części A. DANE IDENTYFIKACYJNE OSOBY UBEZPIECZONEJ należy uzupełnić pola takie jak:

• NAZWISKO,
• IMIĘ PIERWSZE,
• TYP – należy wybrać z listy P
• IDENTYFIKATOR należy wskazać pesel.

W części B. ZESTAWIENIE NALEŻNYCH SKŁADEK NA UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE I UBEZPIECZENIE ZDROWOTNE

• należy w polu 01. KOD TYTUŁU UBEZPIECZENIA wpisać 051010. Kolejno we wszystkich polach edytowalnych deklaracji należy wskazać wartość 0,00.

W części C. ZESTAWIENIE NALEŻNYCH SKŁADEK NA UBEZPIECZENIE ZDROWOTNE

• należy w polu 01. PODSTAWA WYMIARU SKŁADKI wykazać zerową wartość,
• należy w polu 04. KWOTA NALEŻNEJ SKŁADKI FINANSOWANA PRZEZ UBEZPIECZONEGO wykazać zerową wartość.

W części D. ZESTAWIENIE WYPŁACONYCH ŚWIADCZEŃ FINANSOWANYCH Z BUDŻETU PAŃSTWA

• należy we wszystkich polach edytowalnych deklaracji wskazać wartość 0,00.

W części E. FORMA OPODATKOWANIA OBOWIĄZUJĄCA W DANYM MIESIĄCU ORAZ PRZYCHÓD I DOCHÓD Z DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ DLA CELÓW WYLICZENIA SKŁADKI MIESIĘCZNEJ NA UBEZPIECZENIE ZDROWOTNE należy pozostawić puste pola

Po dokonaniu poprawek w deklaracji należy dokonać przeliczenia korzystając z funkcji przelicz na dole strony oraz wybrać ikonę zatwierdź, aby zmiany się zapisały.

Następnie wybieramy przekaż do podpisu.

Po wybraniu opcji Przekaż do podpisu podpisu komplet deklaracji pojawi się konieczność dodatkowego potwierdzenia chęci wysłania deklaracji do podpisu elektronicznego za pomocą serwisu IFIRMA.

Autor: Monika Olejniczak, Magda Stawarz – IFIRMA