1. Roczna składka zdrowotna
Od kilku lat przedsiębiorcy mają obowiązek rocznego rozliczania składki zdrowotnej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Ta zasada obejmuje podmioty, które wybrały opodatkowanie:
- według skali podatkowej,
- podatkiem liniowym,
- zryczałtowanym podatkiem dochodowym
Sposób wyliczania podstawy do rocznej składki zdrowotnej będą nieco odmienny dla każdej z form opodatkowania. Dla przykładu dla zasad ogólnych podstawą ustalenia składki będzie wyliczony dochód, natomiast dla ryczałtu kwota przychodu.
| Skala podatkowa i podatek liniowy | Ryczałt |
|---|---|
|
Kwotę uzyskanego przychodu w danym roku podatkowym pomniejsza się lub podwyższa o pewne kategorie przychodów. W tym przypadku również zapłacone składki społeczne pomniejszą przychód do składki zdrowotnej. |
Szczegółowe informacje na temat rocznego rozliczania składki zdrowotnej wraz z przykładami dostępne są w publikacji.
2. Roczna składka zdrowotna a zeznanie roczne
Od czasu zmiany przepisów dotyczących zasad rozliczania składki zdrowotnej od przychodu/dochodu w działalności gospodarczej kluczowe staje się ustalenie ewentualnych rozbieżności pomiędzy deklaracją ZUS DRA/RCA za miesiąc kwiecień, w której dokonywane jest roczne rozliczenie składki zdrowotnej a kwotami wykazanymi w zeznaniach PIT-36, PIT-36L i PIT-28.
|
Ważne! Przedsiębiorca powinien porównać przychody/dochody wykazane w zeznaniu rocznym z roczną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne wykazaną w deklaracji ZUS DRA/RCA |
| W przypadku rozbieżności należy wyjaśnić powstałą różnicę |
|---|
a. Skala podatkowa
Przedsiębiorcy, którzy wybrali opodatkowanie na skali podatkowej po zakończonym roku podatkowym składają zeznanie roczne PIT-36. Sprawdźmy jakie dane powinny być porównane przy założeniu, że jest to zeznanie złożone indywidualnie.
W pierwszej kolejności ustalamy kwotę dochodu z zeznania rocznego, który będzie porównywany z roczną podstawą wymiaru składki zdrowotnej. W tym celu pozyskujemy dane z PIT-36, informacji PIT/B i i informacji PIT/IP w sytuacji kiedy przedsiębiorca korzysta z ulgi IP BOX. Informacje na temat jak rozliczyć IP BOX w zeznaniu rocznym PIT-36/PIT-36L dostępne są tutaj.
Kwota dochodu z informacji PIT/B z części B poz.9:
W naszym przypadku zakładamy, że podatnik uzyskał dochód.
|
Uwaga! Jeśli podatnik wykaże stratę z działalności gospodarczej, to wówczas należy jeszcze sprawdzić czy pomimo wszystko na potrzeby rozliczenia składki zdrowotnej nie powstanie dochód |
| Od kwoty straty należy odjąć kwoty zmniejszające i dodać kwoty zwiększające dochód z działalności gospodarczej, o których piszemy poniżej. |
Ustal kwotę zmniejszającą i zwiększającą dochód z informacji PIT/B z części B poz. 9 w celu prawidłowego rozliczenia składki zdrowotnej.
| Kwota zmniejszająca | Kwota zwiększająca |
|---|---|
|
a) zapłacone składki społeczne, b) przychody osiągnięte w okresie zawieszenia działalności gospodarczej, c) przychód ze zbycia składników majątkowych, d) koszty uzyskania przychodów związane z IP BOX |
e) przychody zwolnione z opodatkowania na podstawie art. 21 ust. ust. 1 pkt 152, 153 i 154 ustawy PIT, f) przychody z IP BOX, g) koszty uzyskania przychodów poniesione w okresie zawieszenia działalności gospodarczej, h) koszty zbycia składników majątkowych |
Krok 1
Kwoty zmniejszające dochód
a) zapłacone składki społeczne
Jeśli przedsiębiorca nie księguje składek na ubezpieczenia społeczne w kosztach, to będą one wykazane w zeznaniu PIT-36 w części F poz. 208. Oczywiście będą to tylko składki zapłacone w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą.
b) przychody osiągnięte w okresie zawieszenia działalności gospodarczej
Informacja o kwocie przychodów osiągniętych w okresie zawieszenia działalności gospodarczej znajdują się w części E poz. 34 informacji PIT/B:
c) przychody ze zbycia składników majątkowych
Kwota przychodów będzie widoczna w informacji PIT/B w części F poz. 36
|
Uwaga! Od 2025 roku zmieniły się zasady rozliczania przychodów i kosztów z tytułu sprzedaży środków trwałych oraz składników majątkowych pow. 1500 zł. Obecnie przedsiębiorca może, ale nie musi rozliczać takiej sprzedaży w podstawie do naliczania składki zdrowotnej |
|
Ważne! Jeśli przedsiębiorca zdecyduje się na rozliczenie sprzedaży środka trwałego w podstawie do składki zdrowotnej i rozliczy w przychodach i kosztach odpowiednie kwoty, to pomija pkt c |
|---|
| Wpływ sprzedaży środka trwałego na wysokość składki zdrowotnej został wyjaśniony tutaj. |
d) koszty uzyskania przychodów związane z IP BOX
Kwota wykazana w części C informacji PIT/IP w poz. 17:
Krok 2
Kwoty zwiększające dochód
e) przychody zwolnione z opodatkowania na podstawie art. 21 ust. ust. 1 pkt 152, 153 i 154 ustawy PIT:
- ulga na powrót,
- ulga dla rodzin 4+,
- ulga dla pracujących seniorów.
Kwota przychodów będzie wykazana w części D poz. 75 zeznania PIT-36:
f) przychody z kwalifikowanych praw własności intelektualnej (ulga IP BOX).
Kwota przychodów będzie widoczna w informacji PIT/IP w części C poz. 16:
g) koszty uzyskania przychodów poniesione w okresie zawieszenia działalności gospodarczej
Kwota wykazana w części E poz. 35 informacji PIT/B:
h) koszty zbycia składników majątkowych
Kwota wykazana w części F poz. 37 informacji PIT/B:
Krok 3
Porównaj roczną podstawę wymiaru składki zdrowotnej z deklaracji ZUS DRA/RCA z kwotą dochodu wyliczoną w kroku 1 i 2.
Rozliczenie w deklaracja ZUS DRA
W bloku XII “Roczne rozliczenie składki na ubezpieczenie zdrowotne” w poz. 05 znajduje się “Kwota dochodu osiągniętego z działalności gospodarczej w roku, którego dotyczy roczne rozliczenie” .
Uwaga!
Jeśli przedsiębiorca w rocznej podstawie składki zdrowotnej zdecyduje się na rozliczenie przychodów i kosztów ze sprzedaży środka trwałego zaznacza pole 6.
Rozliczenie w deklaracji ZUS RCA
W bloku III.F “Roczne rozliczenie składki na ubezpieczenie zdrowotne” w poz. 05 znajduje się “Kwota dochodu osiągniętego z działalności gospodarczej w roku, którego dotyczy roczne rozliczenie”.
|
Ważne! Jeśli kwota dochodu z zeznania rocznego PIT-36 jest zgodna z dochodem wykazanym w deklaracji ZUS DRA/RCA przedsiębiorca nie musi nic robić |
| W przypadku niezgodności po stronie przedsiębiorcy leży obowiązek wyjaśnienia ewentualnych różnic. |
b. Podatek liniowy
Dochód z zeznania rocznego PIT-36 należy podwyższyć lub obniżyć o pewne kategorie przychodów i kosztów, które nie są uwzględniane w rocznej podstawie wymiaru składki zdrowotnej.
Ustal kwotę zmniejszającą i zwiększającą dochód z informacji PIT/B z części B poz. 9 w celu prawidłowego rozliczenia składki zdrowotnej.
| Kwota zmniejszająca | Kwota zwiększająca |
|---|---|
|
a) zapłacone składki społeczne, b) przychody osiągnięte w okresie zawieszenia działalności gospodarczej, c) przychód ze zbycia składników majątkowych, d) koszty uzyskania przychodów związane z IP BOX |
e) przychody zwolnione z opodatkowania na podstawie art. 21 ust. ust. 1 pkt 152, 153 i 154 ustawy PIT, f) przychody z IP BOX, g) koszty uzyskania przychodów poniesione w okresie zawieszenia działalności gospodarczej, h) koszty zbycia składników majątkowych |
Potrzebne będą dane z zeznania rocznego PIT-36L a konkretnie informacji PIT/B z części B poz.9:
Przyjmujemy założenie do dalszych rozważań, że przedsiębiorca osiągnął dochód.
|
Uwaga! Jeśli podatnik wykaże stratę z działalności gospodarczej, to wówczas należy jeszcze sprawdzić czy pomimo wszystko na potrzeby rozliczenia składki zdrowotnej nie powstanie dochód |
| W tym celu trzeba dodać kwoty zwiększeń i zmniejszeń opisanych w tabeli powyżej |
|---|
Krok 1
Kwoty zmniejszające dochód
a) zapłacone składki społeczne
W zeznaniu PIT-36L składki na ubezpieczenia społeczne są wykazywane w części F poz. 40. Jeśli przedsiębiorca księguje składki w kosztach to pole będzie puste.
b) przychody osiągnięte w okresie zawieszenia działalności gospodarczej
Kwota przychodów osiągniętych w okresie zawieszenia działalności gospodarczej jest wykazywany w części E poz. 34 informacji PIT/B:
c) przychody ze zbycia składników majątkowych
Kwota przychodów jest wykazywana w informacji PIT/B w części F poz. 36
|
Uwaga! Od 2025 roku zmieniły się zasady rozliczania przychodów i kosztów z tytułu sprzedaży środków trwałych oraz składników majątkowych pow. 1500 zł. Przedsiębiorca może, ale nie musi rozliczać takiej sprzedaży w podstawie do naliczania składki zdrowotnej |
|
Ważne! Jeśli przedsiębiorca zdecyduje się na rozliczenie sprzedaży środka trwałego w podstawie do składki zdrowotnej i rozliczy w przychodach i kosztach odpowiednie kwoty, to pomija pkt c |
|---|
| Wpływ sprzedaży środka trwałego na wysokość składki zdrowotnej został wyjaśniony tutaj |
d) koszty uzyskania przychodów związane z IP BOX
Kwota wykazana w części C informacji PIT/IP w poz. 17:
Krok 2
Kwoty zwiększające dochód
e) przychody objęte zwolnieniem przedmiotowym na podstawie art. 21 ust. ust. 1 pkt 152, 153 i 154 ustawy PIT:
- ulga na powrót,
- ulga dla rodzin 4+,
- ulga dla pracujących seniorów.
Kwota przychodów będzie wykazana w części D poz. 23 lub 25 lub 27.
f) przychody z kwalifikowanych praw własności intelektualnej (ulga IP BOX)
Kwota przychodów będzie widoczna w informacji PIT/IP w części C poz. 16:
g) koszty uzyskania przychodów poniesione w okresie zawieszenia działalności gospodarczej
Kwota wykazana w części E poz. 35 informacji PIT/B:
h) koszty zbycia składników majątkowych
Kwota wykazana w części F poz. 37 informacji PIT/B:
Krok 3
Porównaj roczną podstawę wymiaru składki zdrowotnej z deklaracji ZUS DRA/RCA z kwotą dochodu wyliczoną w kroku 1 i 2.
a) Rozliczenie w deklaracja ZUS DRA
W bloku XII “Roczne rozliczenie składki na ubezpieczenie zdrowotne” w poz. 14 znajduje się “Kwota dochodu osiągniętego z działalności gospodarczej w roku, którego dotyczy roczne rozliczenie”.
Uwaga!
Jeśli przedsiębiorca w rocznej podstawie składki zdrowotnej zdecyduje się na rozliczenie przychodów i kosztów ze sprzedaży środka trwałego zaznacza pole 15.
b) Rozliczenie w deklaracji ZUS RCA
W bloku III.F “Roczne rozliczenie składki na ubezpieczenie zdrowotne” w poz. 14 znajduje się “Kwota dochodu osiągniętego z działalności gospodarczej w roku, którego dotyczy roczne rozliczenie”.
|
Ważne! Jeśli kwota dochodu z zeznania rocznego PIT-36L jest zgodna z dochodem wykazanym w deklaracji ZUS DRA/RCA przedsiębiorca nie musi nic robić |
| W przypadku niezgodności po stronie przedsiębiorcy leży obowiązek wyjaśnienia ewentualnych różnic |
c. Zryczałtowany podatek dochodowy
W przypadku ryczałtu również pewne kategorie przychodów będą miały wpływ na zmianę kwoty przychodu uwzględniane w podstawie do naliczania składki zdrowotnej.
Sprawdzamy wysokość przychodów w zeznaniu rocznym PIT-28 w części D “Przychody podatnika objęte ryczałtem”, jako suma pól 35 i 45:
Sprawdzamy czy w danym roku podatkowym występują kwoty wpływające na obniżenie lub podwyższenie przychodów branych pod uwagę do rozliczania składki zdrowotnej. Jeśli tak, to obniżamy lub podwyższamy przychód.
| Obniżenie przychodu | Podwyższenie przychodu |
|---|---|
|
a) składki na ubezpieczenie społeczne w części E pole 98, b) kwota przychodów uzyskana w okresie zawieszenia działalności gospodarczej w części R pole 251, c) kwota przychodów z odpłatnego zbycia składników majątkowych w części R pole 252, |
d) kwota przychodów zwolnionych z opodatkowania na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 152, 153 i 154 ustawy – wykazane na PIT-28 w części C – pole 21 lub 23 lub 25 |
Krok 1
Obniżenie przychodów
a) składki na ubezpieczenia społeczne:
b) przychody z okresu zawieszenia działalności gospodarczej:
c) przychody z odpłatnego zbycia składników majątkowych:
Uwaga!
Jeśli przedsiębiorca zdecyduje się na rozliczenie w przychodach przychodów ze sprzedaży środka trwałego to pomija pkt c.
Krok 2
Podwyższenie przychodów
d) przychody zwolnione z opodatkowania w PIT, które są w podstawie do składki zdrowotnej:
Krok 3
Porównaj roczną podstawę wymiaru składki zdrowotnej z deklaracji ZUS DRA/RCA z kwotą dochodu wyliczoną w kroku 1 i 2.
a) Rozliczenie w deklaracja ZUS DRA
W bloku XII “Roczne rozliczenie składki na ubezpieczenie zdrowotne” w poz. 22 znajduje się “Kwota dochodu osiągniętego z działalności gospodarczej w roku, którego dotyczy roczne rozliczenie” .
b) Rozliczenie w deklaracji ZUS RCA
W bloku III.F “Roczne rozliczenie składki na ubezpieczenie zdrowotne” w poz. 22 znajduje się “Kwota dochodu osiągniętego z działalności gospodarczej w roku, którego dotyczy roczne rozliczenie”.
3. Zwolnienie z opłacania składki zdrowotnej
a. Zwolnienie dla emerytów i rencistów
Przedsiębiorcy, którzy nabyli prawo do emerytury lub renty nie mają obowiązku opłacania składek społecznych, ale składka zdrowotna jest co do zasady obowiązkowa. Jak się okazuje z pewnymi ustawowymi wyjątkami.
Z art. 82 ust. 8 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wynika, w jakich przypadkach przedsiębiorca korzysta ze zwolnienia z opłacania składki zdrowotnej.
|
Uwaga! Składka zdrowotna nie musi być opłacana jeśli zostaną spełnione poniższe warunki:
Od 1 marca 2026 r. do 28 lutego 2027 r. najniższa emerytura wynosi 1 978,49 zł, z czego 50% tj. kwota 989,25 zł lub
Domyślnie w serwisie IFIRMA ustawione jest zwolnienia ze składki zdrowotnej. Zostało to wyjaśnione w publikacji |
|
Ważne! Jeśli przedsiębiorca nie chce korzystać ze zwolnienia ze składki zdrowotnej powinien się skontaktować z BOK IFIRMA |
b. Przychody i koszty w okresie zwolnienia ze składki zdrowotnej
Jeśli przedsiębiorca – emeryt/rencista spełnia jeden z warunków, który uprawnia go do zwolnienia z zapłaty składki zdrowotnej, to powinien wiedzieć, że w takiej sytuacji inaczej będzie wyliczany przychód/dochód, który jest porównywany z roczną podstawą wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne.
|
Ważne Przychody i koszty uzyskane w okresie zwolnienia z opłacania składki zdrowotnej nie znajdą się w rocznej podstawie tej składki |
|---|
| Brane są pod uwagę tylko przychody i koszty z miesięcy, w których była opłacana składka zdrowotna |
Przykład 1
Pani Lucyna jest na emeryturze i dorabia sobie prowadząc w niewielkim zakresie działalność gospodarczą. W niektórych miesiącach spełnia warunek do skorzystania ze zwolnienia ze składki zdrowotnej. Zobaczmy jak powinno wyglądać rozliczenie przychodów i kosztów do składki zdrowotnej za 2026 rok, w którym 50% najniższej emerytury stanowi kwotę 989,25 zł.
| Miesiąc | Przychody (w zł) | Koszty (w zł) |
|---|---|---|
| styczeń | 3 000,00 | 300,00 |
| luty | 2 500,00 | 400,00 |
| marzec | 900,00 | 200,00 |
| kwiecień | 1 800,00 | 500,00 |
| maj | 4 000,00 | 600,00 |
| czerwiec | 3 000,00 | 200,00 |
| lipiec | 700,00 | 150,00 |
| sierpień | 800,00 | 300,00 |
| wrzesień | 1 800,00 | 200,00 |
| październik | 2 200,00 | 300,00 |
| listopad | 3 200,00 | 400,00 |
| grudzień | 4 200,00 | 700,00 |
| Suma podatkowa | 28 100,00 | 4 250,00 |
| Suma do składki zdrowotnej | 25 700,00 | 3 600,00 |
Przychody i koszty miesiąca: marca, lipca i sierpnia nie są uwzględniane w podstawie rocznej do naliczania składki zdrowotnej.
4. Różnica remanentowa a składka zdrowotna
Przedsiębiorcy, którzy prowadzą podatkową książkę przychodów i rozchodów (PKPIR) mają obowiązek sporządzania spisu z natury na 31 grudnia każdego roku podatkowego. Remanent końcowy jest jednocześnie remanentem początkowym na 1 stycznia.
Zgodnie z Rozporządzeniem w sprawie zasad prowadzenia PKPIR dochód roczny oblicza się z uwzględnieniem tzw. różnic remanentowych. Jest to różnica pomiędzy kwotą remanentu początkowego a kwotą remanentu końcowego.
|
Ważne! Różnice remanentowe:
|
| W tym zakresie nie są wymagane dodatkowe działania po stronie przedsiębiorcy |
5. Rozliczanie składki zdrowotnej za 2022 rok
Rok 2022 być pierwszym okresem, za który przedsiębiorcy rozliczali składkę zdrowotna na nieco innych zasadach. W rozliczeniu za ten okres stosowane były pewne wyjątki.
|
Rozliczenie różnic remanentowych
Uwaga! Ta zasada obowiązywała tylko w rozliczeniu za 2022 rok. |
|
Odpisy amortyzacyjne zaksięgowane w kosztach do grudnia 2021 r. Jeśli przedsiębiorca sprzedał środek trwały w 2022 roku za kwotę 40.000 zł, który kupił za 70.000 zł i do końca 2021 roku środek trwały został w pełni zamortyzowany, to oznacza, że w kosztach wcześniejszych okresów była zaksięgowana kwota 70.000 zł. W takim przypadku:
|
6. Inne powody rozbieżności w podstawie składki zdrowotnej
Nie sposób wymienić wszystkich przyczyn występowania różnic w rozliczaniu składki zdrowotnej. Powyżej opisane zostały przypadki, które są najbardziej powszechne. W praktyce mogą wystąpić przesłanki mniej oczywiste.
a. Podwyższenie dochodu o otrzymane benefity od kontrahenta
Przykładowo może się zdarzyć taka sytuacja, że przedsiębiorca otrzyma np. kartę multisport od swojego kontrahenta. Na gruncie przepisów ustawy o podatku dochodowym jest to dla niego przychód z tytułu nieodpłatnych świadczeń, który powinien zostać zaksięgowany w pozostałych przychodach PKPIR czy Ewidencji przychodów na ryczałcie. Księgowania dokonuje się w miesiącu otrzymania.
Jeśli przedsiębiorca doda taki przychód tylko w PIT a nie skoryguje o to rocznej składki zdrowotnej, to również powstaną różnice pomiędzy deklaracją ZUS a zeznaniem rocznym.
W takim przypadku powinna zostać skorygowana deklaracja ZUS DRA/RCA z rocznym rozliczeniem składki zdrowotnej.
b. Odliczenie składek społecznych
Co do zasady składki społeczne pomniejszają dochód do opodatkowania i składki zdrowotnej. Przy czym przedsiębiorca może rozliczyć składki na dwa sposoby poprzez:
- zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów,
- pomniejszenie dochodu do opodatkowania
Jeśli składki zostaną rozliczone w kosztach, to nie będą widoczne w odrębnej pozycji zeznania rocznego, ale w informacji PIT/B w części G pole 38:
W takim przypadku przedsiębiorca powinien sprawdzić czy:
- Rozliczył składki społeczne w kosztach.
Jeśli tak to powinien uzupełnić informację w PIT/B pole 38,
- Nie rozliczył składek społecznych w kosztach.
Jeśli tak, to powinien uzupełnić wpis w zeznaniu PIT-36 pole 208 lub PIT-36L pole 40.
c. Zaksięgowanie zasiłku chorobowego z ZUS w przychodach z działalności
Zasiłek chorobowy przedsiębiorcy stanowi przychody z innych źródeł i nie powinien być księgowany w przychodach z działalności gospodarczej.
Jeśli przedsiębiorca składa zeznanie PIT-36 z działalności gospodarczej, to kwotę wypłaconego zasiłku zaksięguje na podstawie informacji ZUS w części E.1. pola od 124 do 128:
Jeśli przedsiębiorca składa z działalności gospodarczej zeznanie PIT-36L, to kwotę wypłaconego zasiłku zaksięguje na podstawie informacji ZUS w zeznaniu PIT-37 w części E.1. pola 76-80:
Uwaga!
Jeśli przedsiębiorca zaksięgował zasiłek chorobowy w przychodach z działalności, to powinien skorygować zeznanie roczne PIT-36 lub PIT-36L i dokonać rozliczenia zgodnie z wyjaśnieniem powyżej.
d. Najem prywatny w PIT-28
Jeśli przedsiębiorca wybrał opodatkowanie ryczałtem i dodatkowo uzyskuje przychody z najmu prywatnego, które są rozliczane na tym samym PIT-28, to nie powinien sumować przychodów z najmu z części D pole 48 do podstawy składki zdrowotnej.
Uwaga!
Najem prywatny stanowi odrębne od działalności gospodarczej źródło przychodów
e. Korekta zeznania rocznego a składka zdrowotna
Warto jeszcz w tym miejscu przpomnieć, że każda zmiana, która wpływa na przychody i koszty w zeznaniu rocznym będzie najczęściej miała wpływ na podstawę składki zdrowotnej, o czym przedsiębiorcom się zdarza zapomnieć.
Uwaga!
Konsekwencją zaksięgowania zaległych faktur kosztowych lub innych dokumentów mających wpływ na rozliczenie roczne i złożenie korekty zeznania PIT-36 lub PIT-36 jest obowiązek skorygowanie rocznej składki zdrowotnej.
Autor: Małgorzata Jagusiak – IFIRMA
Wszystkie zamieszczone treści mają charakter informacyjny i edukacyjny. Żadna treść nie stanowi wykładni prawa, opinii prawnej czy podatkowej. Instrukcje w głównej mierze skupiają się na podstawowych przypadkach i nie rozpatrują wszystkich potencjalnych możliwości.
Jeśli informacji jakich szukasz nie znalazłeś w naszej bazie wiedzy - zadzwoń do nas 71 769 55 15 lub porozmawiaj z konsultantem na czacie . Możesz też napisać maila na bok@ifirma.pl. BOK jest czynne od poniedziałku do piątku w godz. 9:00 – 20:00.
Popularne w kategorii:
Kadry i rozliczenia ZUS
Najnowsze w kategorii:
Kadry i rozliczenia ZUS
